Umlando ngeNkosi u-Mafongosi ka Bhovungane yabakwaNongoma.
Isizwe sakwaNyuswa siyisizwe esikhulu kakhulu futhi kuso kwavelela amaQhawe amaningi kakhulu endulo. Abantu bakwaNgongoma kusengabantu bakwaNyuswa , basekanye nabantu bakwaShangase, Ngcobo, Dube(hhayi oMbuyazi), Nzama, Chamane, Hlabisa, kanye nezinye izibongo eziningi. Isizwe sakwaNongoma endulo sisithola sakhe ngaseNtuze eduze kwaseNkandla. Bonke abakwaNgcobo /Nyuswa baphuma esendeni likaVumezitha owazala u-Ngcobo ozawazala u-Dingile owazala u-Nyuswa , u-Zonga, u-Gasela, u-Xhonxo, u-Ngongotha kanye nabanye. U-Gasela ka Dingile nguyena ozala abakwaNgongoma. Kuyo le nqolobane besesixoxile ngamaQhawe kanye nangaMakhosi akwaNgcobo, namuhla-ke ake sithathe leli thuba sixoxe ngeNkosi u-Mafongosi yabakwaNgongoma eyabusa ngesikhathi sokubusa kweLembe . Kuthiwa impi yeNkosi u-Mafongosi yayihleleke kakhulu futhi inamandla, yayikade imandla nangenkathi kusabusa uYise weNkosi u-Mafongosi iNkosi u-Bhovungane ka Mavela ka Mashisa ka Ndaba ka Nombikwa ka Gasela . Ngaphansi kweNkosi u-Bhovungane isizwe sakwaNgongoma sanqoba izizwe eziningi esingabala kuzo esaMaChube (Shezi) , esakwaMasomini, esaseMaQadini, esaseMaQadini eNkosi u-Dube ka Silwane, amaQadi aseLangeni kanye nezinye . INkosi u-Bhovungane ize yayisaphila ngesikhathi seLembe kodwa ibuse kakhulu ngesikhathi seNkosi uSenzangakhona , ingakho ingazange izithole isihlaselwa yiLembe. EMakhosini akwaNyuswa iLembe lasehlasela iNkosi u-Sihayo ka Mapholoba , iNkosi u-Thondolozi ka Tayi yaseMaQadini aseLangeni, kanye neNkosi u-Mafongosi ka Bhovungane eyasala enkundleni kulempi. Ngenkathi iLembe lihlasela abakwaNgongoma kwahlaseleka namaQadi aseLangeni eNkosi u-Thondolozi ka Tayi.Abantu bakwaNgongoma bahlakazeka kakhulu ngemuva kokubulawa kweNkosi u-Mafongosi, iningi labo bayokhonza eNkosini uDube ka Silwane yaseMaQadini kodwa yabachitha ngephuza lokuthi babeza nomkhokha. Bagcine sebeyokhonza eNkosini yaseMbo u-Zihlandlo ka Gcwabe owabemukela ngezandla zombili emzini wayo waseSimahleni kwazise uDadewabo wayegane iNkosi u-Mapholoba , ngakho-ke iNkosi u-Zihlandlo yabe iyisihlobo kwaNyuswa . Kuthiwa kwathi sebephakathi iNkosi u-Zihlandlo yabuza ukuthi ngobani ababeyiZindlalifa . Yakhonjiswa u-Siphandla ka Mafongosi kanye Dubuyana ka Sihayo. Kuthiwa iNkosi yaseMbo yase ibakhisa ngokwehlukana yababela nezinkomo zokubondla. Kuthiwa yabe isikhipha umyalelo owawuthi uma kuphuma impi iyohlasela , u-Siphandla no Dubuyana bangaphumi ngoba bezintandane. Abantu baseLangeni bona bagcina bekhonze esizweni sakwaNgubane eNkosi u-Nzombane. Kodwa nakhona kuthiwa impi yeLembe yabuye yabalandela yabagwaza ,kwathi ababesindile baphulukundlela baphikelela eNsikeni eNkosini yakwaMchunu u-Macingwane eNgonyameni. Kuthe besendleleni izulu lakhithika kwafa abantwana abaningi kakhulu. Kuyileso sizathu iSilo u-Shaka sibongwa ngokuthi” odabule emantanjeni, abantu bakaTayi ebebegodola beya kuMacingwane eNgonyameni” . Omunye umuntu owawunothisa kakhulu umlando wakwaNgongoma ngu-Bhongoza ka Mefu iQhawe laseNcome.
Izibongo zeNkosi u-Bhovungane Ngongoma
Mahlasela ka Gumede
Mahlasela ngathi kuyasha
Isikhuni esinhlansi sakwaboNgwabini
Esibhebhe kwaze kwas’amanxulum’esibekelana
NgawoDonsela nawoZingwe
Ukhoz’olumaphiko ezingongomela
Iswana ibomvana ezinkomeni zabantu
UMshisi wezindlu zabant’amalangalanga
Ugcwalis’imifula(eyigcwalisa ngezingazi zamadoda)
UNjongolo zibomvu
Igod’elide likaMaBhebhe
Ekade liwahil’amanye
Ngoba lihil’uGabav’ezalwa nguMbhobho
Lahil’uThondolozi obezalwa nguTayi
Lahil’uDube obezalwa nguSilwane
UMbuzi wemifula kanti uyazibuzisa
Esenza ngabomu ngob’eyinkosi
Ubuz’iNdanyana eyazi
Enza ngabomu ngob’eyinkosi
Wabuz’iNtshongweni eyazi
Enza ngabomu ngob’eyinkosi
Wabuz’iGolokodo elazi
Kanti wenza ngabomu ngob’eyinkosi
Wabuz’iLangwe elazi
Enza ngabomu ngob’eyinkosi
#Ulibinda Nkosi!
Izibongo zeNkosi u-Mafongosi ka Bhovungane
USomvunga
USomvung’omnyama
Owehl’uGomane lungehli muntu
Abanikazi boGomane basamangele
Imamba ephume ngoNdungunya yeluka
Yaye yadl’umuntu
Umuntu ka Maholoza ka Dlaba eMachubeni
Wadl’uManqobo ezalwa nguFundekela
Enembob’ekhanda
Wadl’uShingishi ka Luzipho khona eMachubeni
Efakile njengesithole
Indonsa ebonwe ngabavuki bokusa
Indons’ephume amakhwezi enyenya
Kwenyeny’uNonkuba obezalwa nguKhothi
Intandane yondliwe ngemikhonto
Eziny’izintandane zondliwa ngamasi nenyama
Ophume ngomnyama wabuya ngonyezi
Eya kuSothane eMashungwini
Wadl’izelamani zizibili
Wadl’uQobe obezalwa nguNoshama
Wadl’Zwanguba obezalwa nguNoshama
Wadl’uMadondo
Wadl’uBhongoza
Wadl’uNjomi washiy’uNcombo esesiswini kunina
Washiy’uKhobongo
Wathi yikhona bosale bekhalelana
Inkone evele ngobuso kwaLugaka
Ukukhaba kwalenkomo kungahlulile
KumaNgongoma
Ize yakhaba yakhaba nami ngiyibambe ngomqala
Isongo lengalo likaBhovungana
Elifakwe nguMadlala laxega
Lafakwa nguVovo lalingana
#Ulibinda Nkosi
Izibongo zeNgonyama uShakai ezithinta ukuhlaselwa kwabalwaNyuswa zithi
” Okhangele ezansi naMagungela
Izinkomo zawoSihayo zabuya
Kwaye kwalandela nezikaMfongosi
Ebezisengwa yindiki yakwaMavela’
Indiki umuntu onesandla esisodwa ,oyingini. Kubuye kusho umoya wedlozi ngasohlangothini lukaBaba. U-Mavela uMkhulu weNkosi u-Mafongosi
#Khumu!