
USigcwelegcwele Ngema
Umlando ngoSigcwelegcwele Ngema
Nina abakaThambekeka wena owaliwayo thambekeka wewuswe iNtambanana nangezinyembezi.Enhla nasezansi ngiyababingelela abeSilo. Le Ngqwele eniyibona esithombeni iqhawe lakwaNgema uSigcwelegcwele ka Mhlekehleke ka Madlokovu.Kwabe kuyiSiqhwaga lesi,esasingesabi lutho.Le nsizwa yabuthelwa ebuthweni iNgobamakhosi ngo1873,ibuthwa yiSilo uCetshwayo ka Mpande.Kuthiwa iSilo uCetshwayo sasimkhonze kakhulu umfoka Ngema ,sihlezi simthwele ngeQoma.ISilo uCetshwayo sathi ngenkathi sibutha iNgobamakhosi saqokwa uSigcwelegcwele ukuba abe yiNduna yebutho. Okuyinto eyayingejwayelekile leyo.Kwakungavamisile ukuba iNsizwa ihole oNtangayayo. INduna kwakuba yiNsizwa esithe ukuba ndala ngokweminyaka eziNsizweni zebutho. ISibonelo nje uThulwana lwathi lubuthwa yiSilo uMpande ngo1854 lwaholwa yiNkosi uMnyamana Buthelezi noQethuka Magwaza ababeyiMikhulutshane.NoMbonambi nawo waholwa uNtuzwa Mdlalose,owayemdala koMankulumana nakoMntwana uNdabuko. INkosi uMnyama yayihola iSibaya esikhulu soThulwana, uQethuka wayehola iSibaya esincane . Kodwa kwahamba kwahamba uThulwana lwaholwa uMntwana uHhamu Zulu.Kanti nawo uMbonambi wagcina usuholwa uMankulumana Ndwandwe.Kuthiwa kwake kwaqubuka impi enkulu phakathi kwamabutho uThulwana neNgobamakhosi. Kuthiwa leyo mpi yasuka ngengxabano yeziNduna zalawa mabutho, uMntwana uHhamu noSigcwelegcwele . Kuthiwa lempi yaqubuka ngaphakathi koMkhulu oNdini,kuwuMkhosiwokweshwama wango1876.Kuthiwa lamabutho aqala angenelana ngezagila, agcina esethungana ngamaKlwa.Bathi lempi yaze yakhuzwa iSilo uCetshwayo uqobo.Kodwa bathi umkhulu umonakalo owasewudalekile. Ikakhulazi ngasohlangothini lweNgobamakhosi kwazise inkonyane yayisathuka isisinga kuyo,yayiqala ngqa ukulwa.USigcwelegcwele wahola iNgobamakhosi eSandlwana ngo1879 mhlaka 22 Masingana,iNgobamakhosi kwakukhona kuyo nenkosi uMehlokazulu Ngobese ,nayo eyahlabana kakhulu eSandlwana nakweyaMakhanda ngo1906.USigcwelegcwele wabuye wahola iNgobamakhosi eShiyane,eRock Drift.Impi yaseShiyane yadidiyelwa nguMntwana waseZulwini uDabulamanzi ka Mpande. Lempi yalwa ngosuku olulodwa nempi yaseSandlwana, kodwa yona yalwa ebusuku.IRock Drift yiNqaba yamaNgisi ,kulapho amaNgisi ayegcine khona izikhali zawo kanye nokunye okubalulekile . Ukuhlasela kukaZulu eShiyane kwaba wumbono kaMntwana waseZulwini. Inhloso kwabe kuwukuyoshaqa zonke izikhali zamaNgisi, kepha ngenxa yobude bezidonga amaNgisi ayebiyele ngazo iNqaba yawo, impi kaZulu yagcina ingakwazanga ukungena yonke ngaphakathi eNqabeni. Impi kaZulu yabuye yashaywa ubumnyama,kuthiwa lwalungekho uNyezi ngalobo busuku.Kanti futhi impi kaZulu yayingakaze ilwe ebusuku .Kuthiwa ezinye zeZinsizwa zakwaZulu zakwazi ukuzijomba izindonga ,kodwa zabuye zashaywa ubumnyama.Kuthiwa kwakumnyama bhuqe ngalobo busuku.Futhi amaNgisi ayebeke nezinqwabanqwaba zamasaka okungaziwa ukuthi ayequketheni ngaphakathi. Umbono kaMntwana waseZulwini wawumuhle kakhulu ngoba ukuba lelo su laphumelela,uZulu wayeyoqeda nya ngamaNgisi.Kodwa kuthiwa iSilo uCetshwayo samthethisa kakhulu uMntwana waseZulwini sathi uzithathele izinqumo, akathobelanga imithetho yoMdidiyeli wempi kaZulu jikelele,uNtshingwayo ka Mahole Khoza.
Khumu!
Ngena kuYou Tube wethu osihloko sithi”Kholo KhumaloTV”uthole olunye ulwazi.