Umlando ngoMehlemakhulu ka Mpangazitha .

Umlando ngoMehlomakhulu kaMpangazitha Hadebe

UMehlomakhulu wayeyindodana endala kaMpangazitha,eyisokangqangi,engeyona indlalifa ngoba wayezalwe ekhohlo. Indlalifa kaMpangazitha kwakungu Sidinane owayemncane kakhulu kuMehlemakhulu. Kodwa waba yindlalifa ngesizathu sokuthi wayezalwa endlunkulu. Naye uMpangazitha uyise kaMehlomakhulu wayezalwa ekhohlo  ,engumnawakhe wenkosi uMthimkhulu,bobabili bengamadodana enkosi uBhungane kaNsele ,ozihasho zakhe zithi ‘uBhungane wamakhulukhulu’. Kwakushiwo ngoba efuye kakhulu izinkomo,zinguchibidolo uqobo,zibulala inyoka. Inkosi uBhungane yebo zayichuma izinkomo kodwa zanda kakhulu ngoba zazibela kubantu inkosi uBhungane eyayikade ibelaphile noma ibaqinisile. Zaziqhamuka njeengenkokhelo . Phela yabe iwukhokhove lwenyanga. Futhi inkosi uBhungane yayibuye ibe inyanga yensimbi, yona nesizwe sayo babenza amakhuba, imikhonto,izinhlendla nokunye. Bese bekudayisela ezinye izizwe ngokushintsha ngezinkomo nangezimbuzi . Umuzi omkhulu wenkosi uBhungane kwakukwaMagoloza. Umuzi wakwaMagoloza owawubuye ubizwe ngokuthi kuseNgolozeni wawakhe ngasentsonalanga yalapho sekulidolobha laseNyukhasela khona ,eduze komfula uMzinyathi . Eduze komuz wakwaMagoloza kwagcina kwakhiwe ujantshi wesitimela saseAlock Spruit. Kunomfula kuleyo ndawo owaqanjwa ngenkosi uBhungane obizwa ngokuthi yiBhungane River. . Kwathi ngemuva kokukhothama kwenkosi uBhungane kwasala kwaqubuka umbango phakathi  kwamadodana enkosi uBhungane oMthimkhulu nomnawakhe uMpangazitha. UMpangazitha ize wayeyikhohlo kodwa wazibeka njengenkosi yakwaMagoloza . Izikhulu zakwaHadebe zazama ukukhuza umhlola kaMpangazitha kodwa kwanhlanga zemuka nomoya . Lamadodana enkosi uBhungane agcina ethathelene izikhali atholana phezulu. Wanqotshwa uMpangazitha . Inkosi uMthimkhulu yagcina yakhe cishe kuyo yonke indawo yaseMnambithi . Enye inkosi eyakhe eMnambithi inkosi uMatiwane kaMasumpa yaMangwane engazange iwanikeze ukuthula amaHlubi

Inkosi uMthimkhulu yagcina ibulawe inkosi uMatiwane kaMasumpa yaMangwane. Ekubulaweni kwayo kwasetshenziswa intombi yaseMangwaneni eyabe iyintombi yenkosi uMthimkhulu . Kuthiwa inkosi uMthimkhulu yabe ilisoka lamanyala,iqonywe lonke izwe . Ezinhlelweni zokubulawa kwenkosi uMthimkhulu inkosi uMatiwane yasebenzisa inyanga yenkosi uMthimkhulu ogama layo linguZulu kaMafu . UZulu wayengenelisiwe yindlela inkosi uMthimkhulu ayayimkhokhela ngayo. Kuthiwa yayingasakhokhi inkosi uMthimkhulu,isikweleta uZulu umhlambi wezinkomo. Bahlela-ke nentombi yaseMangwaneni eyathatha isidoda senkosi uMthimkhulu yayosinikeza uZulu ukuba athake ngaso imithi yakhe ayezobulala ngayo inkosi yaMahlubi.  Umfoka Mafu lona kuthiwa wayewukhokhovu lwenyanga,elwazi daba lwakhe. Wasithatha-ke leso sidoda senkosi uMthimkhulu wathaka ngaso induku ayezobulala ngayo inkosi uMthimkhulu. Ngempela inkosi uMthimkhulu yenza okungejwayelekile . Yaphuma emzini wayo yaphikelela emasimini eJiyaneni entshatshaneni iZimbuthu ihamba yodwa vo. Amabutho ayo athi ethi ayayiphelekezela njengokwejwayelekile yawanqabela ,yathi awahlale phansi ngoba izozihambela yodwa. Yathi nxa ifika emasimini yazithela phezu kwamabutho aseMangwaneni ayeyilalele uyendle. Ayigwaza ayiphangalalisa . Ngemuva kokubulala inkosi uMthimkhulu inkosi uMatiwane yabhekisa amehlo ayo kuMpangazitha,umnawakhe wenkosi uMthimkhulu. Kodwa yena waba nenhlanhla ngoba wakwazi ukuphulukundlela abaleke ebheke iLesotho . Kwathi indodana yakhe endala nayo yangenwa yitwetwe yabaleka yabheka enyakatho yayokhonza eSilweni sikaMthwakazi uMzilikazi kaMashobana esasizinze lapho sekulidolobha laseErmelo khona namuhla,emzini weSilo uMzilikazi iKuphumuleni. Kwakungunyaka ka 1825 . IsiZulu sithi izinkunzi ezimbili azibusi sibayeni sinye . Phela uMehlomakhulu naye wayenegazi lasebukhosini emithanjeni yakhe. Kwathi kusahlelwi,kukuhle kuyinqaba ,iSilo uMzilikazi sabe sesihlela ukubulala uMehlomakhulu . Ngenhlanhla yakhe -ke uMehlomakhulu wasizwa izinyanga zakhe ezamdonsa ngendlebe ngoba zaseziphuphile, sezibonisiwe ephusheni ziboniswa ngabakubo ukuthi kuyosa uMehlomakhulu esebulewe . Zavuka zayovusa uMehlomakhulu ngokushesha okukhulu zamtshele ukuthi kuhle abaleke ngoba uzobulawa ngabo lobo busuku.  Ngempela uMehlomakhulu wavuka washaya wachitha. Yathi ifika i kaMthwakazi eyayizobulala uMehlomakhulu ngabo lobo busuku yafica esebalekile nedlazana labalandeli bakhe.  Yazama impi ukuhlala emzileni kodwa kwanhlanga zemuka nomoya . Ekubalekeni kukaMehlomakhulu kwaba khona amanye amaHlubi asala aqhubeka ekhonze eSilweni sikaMthwakazi . Ingakho namuhla endaweni yakwaBulawayo eZimbabwe kwande abantu bakwaHadebe,Msimanga, Xaba , Dlodlo nabanye. Labo bantu babefike esizweni seSilo uMzilikazi bekanye noMehlomakhulu ngowe 1825 . UMehlomakhulu yena wagcina ephelele eKapa. ISilo uMzilikazi sagcina sifudukile eKuphumuleni sayozinza eMosega eNorth West. Nakhona eMosega sabuye safuka ngenxa yokumiswa kabi izibhamu zamabhunu kaPoti (Hendrick Potigitier) ngowe 1837 kuLwezi . Umuzi waseKuphumuleni kwaqanjwa ngawo ilokishi iPhumula khona eErmelo


#kukobe iNtungwa lasenhla kwaSokhumalo.

Sharing is caring!

Tags:
Umbhali: Bongukholo Khumalo