Izitho zenkomo uma kuhlatshiwe ekhaya(ezangaphandle)
-Isitho
*Incazelo
-Ibele
* Isitho inkonyane encela kuso. Lesi sitho uma kuhlatshiwe sidliwa ngoMame.
-Ubebebe
* Udebe lwenkomo lolu. Ubebebe udliwa ngamanumzane asebekhulile. Kunenkolelo ethi uma udliwa ngabafana bayozala izingane ezilekezelisa imilomo
-Ikhala
*Isitho inkomo ephefumula ngaso. Sidliwa ngabafana.
-Ulimi
*Isitho esisemlonyeni wenkomo inkomo ekhotha ngaso. Ulimi ludliwa nguMnumzane
-Inhloko
* Lesi sitho sisho ukhanda lunezimpondo , namadlebe kanye nakhala namehlo neminlathi.
Inhloko idliwa yizinsizwa ,ziyidlela esibayeni maqede zigiye ziqephuze sezikhombisa ukubonga kwazo.
-Isixhanti
* Isixhanti sikanye nelunda, sehlukana nenhloko. Inhloko inqanyulwa lapho kuphela khona intamo. Duze nje -ke lesi sitho esisalayo yisixhanti.
Isixhanti sidliwa ngabanumzane , besidlela endlini.
-Ilunda
* Ilunda lingemuva kwesixhanti.
Ilunda lidliwa yinkosazana yaleyo ndlu eqondene nenkomo le esuke ihlatshiwe.
-Intamo
* Intamo ixhuma ikhanda , inhloko nesixhanti. Inde ingangengalo yomuntu.
Intamo idliwa kanye nenhloko esibayeni.
-Amanqina
* Yizinselo inkomo eyathela ngazo kuze kushaye emadolweni. Amanqina adliwa ngoMame kanye nesinqe
-Idevu
* . Lisemlonyeni wenkomo. Lidliwa ngabafana.
-Ugalu
*Lesi sitho emlenzeni. Kuyaye kuthi kunqanyulwa inqina ngezansi kwedolo kusale ugalu(ithambo) uye ukhawule ngethambo ngelifiphi. Ugalu mude ungangokusuka enqololwaneni kuye esandleni
Ugalu udliwa ngumuntu ophekile. Lena yinyama anikwa yona , uma ethanda ayidlele emzini wakhe, ahambe nayo khona isiphekiwe
-Icwiyo
* Ingxenye yenyama yekhethelo esikelwa umnumzane lapho entshontshelwa , enikezwa amantshontsho kade ehlinza. Isikwa nomaphi le nyama okuthiwa ngeyecwiyo, kodwa ikakhulukazi kwebomvu
-Isinqe
* Kuphuma umlenze kusale isinqe . Isinqe sibuye sibizwe ngenyama yeqolo. Sidliwa ngoMame kanye namanqina
-Ithebe
* Ithambo lesinqe lokuhlala. Lesi sitho sidliwa ikakhulu ngoMame
-Umlenze
* Umlenze wehlukanisa kugalu kuye kushaye enyongeni. Umlenze udliwa ngoMame . Umlenze uyavela ezibongweni zeNkosi yabakwaKhumalo u-Mzilikazi ka Mashobana uma kuthiwa ‘wena owala ukudla umlenze wakwaBulawayo wathi umlenze wankomoni lowo ubungekho yini owezinkomo zakithi eNgome’ . Lezi zihasho zakheka ngenkathi iNkosi u-Shaka ithumele izithunywa zayo eNkosini u-Mzilikazi ukuba ziyolanda izinkomo ezazigodlwe yi-Nkosi u-Mzilikazi . Lezo zazidliwe yi-Nkosi u-Mzilikazi kubeSuthu abangaTlokwa baseNtabazwe ithunywe yi-Lembe. Kuthiwa iLembe izithunywa zalo lazinika umlenze wenkomo ukuba ziyowunika iNkosi u-Mzilikazi. Leso senzo seLembe sabe siyihlamba eNkosini yabakwaKhumalo, ngoba kwabe kuwuyibiza ngeNina ngoba phela umlenze awudliwa izinsizwa kepha udliwa ngamaNina. Kuthiwa nayo iNkosi u-Mzilikazi yahlaba eyayo inkomo eSibayeni sayo yabe seyisika umlenze waleyo nkomo yawunika zona lezo zithunywa zeLembe yathi aziyonika iNkosi yazo kanye nalowo ezabe zize nawo . Okusho ukuthi leyo kwabe kuyindlela yokuphindisela leyo nhlamba emuva lapho yayivela ngakhona.
-Umgogodla
* Uhlaka lomhlane oluxhume izimbambo. Umgogodla udliwa izinsizwa, uphekwa nenhloko. Kwesinye isikhathi unqanyulwa izigampu untshontshelwe abakade behlinza
-Izimbambo
*Zisemhlubulweni zisuka emgogodleni ziphelele esiswini. Izimbambo eqinisweni kazikhethe hlobo lwamuntu. Kodwa isikhathi esiningi ziphekwa Kanye nomhlubulo odliwa ngoMame.
-Umhlubulo
* Usemaceleni. Emhlubulweni kuphuma insonyama nomkhele kanye nezimbambo
-Umkhele
* Umkhele uyinyama ebomvu ephuma emhlubulweni. Usikwa wenziwe umdweshu oyiminwe emine ububanzi uma inkomo inkulu. Uphuma emihlubulweni yomibili, ingaphandle linezimbambo.
Umkhele udliwa ngabanumzane, uphekwa kanye nensonyama
-Umkhono
* Ususwa ngasekupheleni komhlubulo, ngenhla emahlombe kuye kushaye edolweni
Udliwa ngabanumzane, phekwa kanye nensonyama
-Insonyama
* Iphuma emhlubulweni. Ihlinzwa isuswe lapho kuphela khona izimbambo, usukhishiwe umkhono. Lena inyama eyisicubu eze izofika emlenzeni, bese inqanyulwa. Le nyama isemihlubulweni yomibili, ikhishwa ndawo zombili. Idliwa ngabanumzane
-Amaguma
* Ayizimbambo zesifuba sezahlukanisiwe esifubeni esesiphekiwe. Adliwa ngabanumzane
-Ungiklane
*Ungiklane ubuye ubizwe ngeNqikla. Lapho bekubambelele khona amaguma esifubeni kusala ithambo likangiklane. Lide lingamaSentimitha angama 60 kwehluke ngezinkomo-ke
Ungiklane udliwa ngoMame kanye nesifuba
-Isifuba
* Sihlahlwa sihlakaniswe nomhlubulo nezimbambo. Isifuba sinamathambo ahlukaniswayo lapho umhlinzi esikhipha. Abizwa ngokuthi ngamaguma
Isifuba sidliwa ngoMame
-Isiphanga
* Yinyama yehlombe lenkomo ngenhla komkhono
Isiphanga sosiwa izinsizwa esibayeni.
-Amantshontsho
*Lawa ngamaqashana enyama ebomvu okubongwa ngayo abahlinzi. Isikwa emzimbeni wenkomo lapho ihlinzwa bese inikwa abakade behlinza bayichome ezintini bahambe nayo emakhaya. Abanumzane abahloniphekile bayiphathelwa izingane zakulowo muzi obekuhlinzwa kuwo.
-Umhlathi
*Isitho esisukela emlonyeni kuya endlebeni
Sidliwa izinsizwa zikhiphe isibankwa . Isibankwa umnkantsha ophuma emhlathini emva kokuba kade uthothombaliswe emlilweni
-Inyama yamehlo
* Le nyama ihamba nokhanda . Ivamise ukuphiwa abafana esibayeni lapho amadoda edla inhloko.
-Uqwanga
*Yinyama esamsipha enamathele emathanjeni
Idliwa inoma ngubani
-Umsila
* Le nyama ihamba nesinqe. Idliwa ngabantu abadala. Kwesinye isikhathi umsila uyabekwa lapho kuhlatshiwe uze udliwe ekugcineni mhla sekudliwa amanqina, noma isifuba esidliwa ngabasekhaya
-Isikhaba
* Isibele seduna. Singezansi kwenkaba. Sidliwa yizintombi
#Khumu!
Ngikhathazekile ngolimi olungaqondile olusebenzisayo kanye nokuchaza izinto ezinye uziphambanise ngoba kuzodukisa abantu abaningi lokhu okwenzayo.